Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi) Nedir?

EVLİLİK SÖZLEŞMESİ (MAL REJİMİ SÖZLEŞMESİ) NEDİR?

İÇİNDEKİLER

Giriş

Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi) Nedir?
Evlilik Sözleşmesi Yapmak Zorunlu Mudur?
Evlilik Sözleşmesinin Kapsamadığı Hususlar
Evlilik Sözleşmesinde Düzenlenebilecek Hususlar
Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi) Hakkında Yargıtay Kararları

Giriş

Evlilik sadece duygusal bir birliktelik değil, aynı zamanda hukuki sonuçları olan bir kurumdur. Bu hukuki sonuçların en önemlilerinden biri de eşler arasındaki mal rejimidir. İşte bu noktada “evlilik sözleşmesi” devreye girer. 1 Ocak 2002 tarihinden sonra yapılan evliliklerde, yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanmaktadır. Günümüzde “evlilik sözleşmesi” kavramı çoğu zaman taraflar arasında güvensizlik yaratıyormuş gibi algılansa da, bu bakış açısı gerçeği tam olarak yansıtmaz.

Oysa ki doğru şekilde hazırlanan bir mal rejimi sözleşmesi, her iki tarafın da haklarını koruyan, olası uyuşmazlıkları en baştan önleyen ve özellikle boşanma sürecinde tarafların gereksiz yıpranmasının önüne geçen önemli bir hukuki güvencedir.

1. Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi) Nedir?

Evlilik sözleşmesi, eşlerin evlilik süresince sahip oldukları ve edinecekleri malların hukuki statüsünü, yönetimini ve evliliğin sona ermesi halinde bu malların nasıl paylaşılacağını belirleyen yazılı bir sözleşmedir. Türk hukukunda bu sözleşme teknik olarak “mal rejimi sözleşmesi” olarak adlandırılmaktadır.

Evlilik sözleşmesi, eşlerin ekonomik ilişkilerini düzenleyen bir araçtır. Bu sözleşme ile taraflar, kanunun öngördüğü yasal mal rejimi yerine kendi iradelerine uygun bir mal rejimi seçebilir veya mevcut rejimi belirli ölçülerde değiştirebilirler.

Türk Medeni Kanunu’nda Düzenlenişi

Evlilik sözleşmesi Türk Medeni Kanunu’nda 202 ve devamı maddelerde düzenlenmiştir.

Bu kapsamda özellikle:

TMK m. 202 → Yasal mal rejimi: edinilmiş mallara katılma
TMK m. 203 → Mal rejimi sözleşmesi yapma serbestisi
TMK m. 204-205 → Sözleşmenin şekli (noterde düzenleme veya onay)
TMK m. 206 → Olağanüstü mal rejimine geçiş halleri

Hükümleri evlilik sözleşmesinin temel hukuki çerçevesini oluşturur.

Kanun koyucu burada açıkça şunu söyler:
Eşler isterlerse kanunun belirlediği sistemde kalır, isterlerse kendi sistemlerini kurar.

Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma

Türk hukukunda, eşler herhangi bir evlilik sözleşmesi yapmazsa, otomatik olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.

Bu rejime göre:

Evlilik süresince edinilen mallar “edinilmiş mal” sayılır
Boşanma halinde bu mallar kural olarak yarı yarıya paylaşılır
Evlilik öncesi mallar ve kişisel nitelikteki bazı değerler “kişisel mal” olarak kabul edilir

Dolayısıyla evlilik sözleşmesi yapılmadığında dahi taraflar bir mal rejimine tabidir. Sözleşme, bu sistemi değiştirme imkânı sunar.

Evlilik Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

Evlilik sözleşmesi:

İki taraflı bir hukuki işlemdir
Şekle tabidir (noterde yapılması zorunludur)
Emredici hukuk kurallarına aykırı olamaz
Sadece malvarlığı ilişkilerini düzenler

Bu yönüyle klasik sözleşmelerden ayrılır. Taraflar her istediklerini yazamaz; kanunun çizdiği sınırlar içinde kalmak zorundadır.

Hangi Mal Rejimleri Seçilebilir?

Eşler evlilik sözleşmesi ile aşağıdaki mal rejimlerinden birini seçebilir:

Mal Ayrılığı Rejimi

evlilik birliği süresince eşlerin mallarının tamamen ayrı kaldığı, herkesin kendi edindiği malın sahibi olduğu ve boşanma/ölüm halinde malların paylaşılmadığı, tarafların noter huzurunda sözleşme ile seçebileceği bir mal rejimidir.

Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi

eşlerin kişisel mallarının yönetiminin ve borç sorumluluğunun kendilerinde kaldığı, ancak evlilik birliği içinde ortak yaşam için edinilen malların (ev, eşya vb.) boşanma veya ölüm halinde yarı yarıya paylaşıldığı bir mal rejimidir.

Mal Ortaklığı Rejimi

eşlerin kişisel malları (kişisel kullanım eşyaları, miras vb.) dışındaki tüm malvarlıklarının ve gelirlerinin, evlilik süresince elbirliği mülkiyeti şeklinde ortak sayıldığı bir mal rejimidir.

Bu seçim, özellikle yüksek gelir, ticari faaliyet veya aile şirketi bulunan evliliklerde büyük önem taşır.

Evlilik Sözleşmesi Ne Zaman Yapılabilir?

Evlilik sözleşmesi:

Evlilikten önce yapılabilir
Evlilik devam ederken de yapılabilir

Evlilik öncesinde yapılması halinde sözleşme, evliliğin kurulmasıyla birlikte yürürlüğe girer.

Neden Önemlidir?

Evlilik sözleşmesi, çoğu zaman yanlış şekilde “boşanmayı düşünmek” olarak algılansa da, aslında:

Malvarlığını koruma
Gelecekteki uyuşmazlıkları önleme
Ekonomik dengeyi sağlama

amaçlarını taşır.

Özellikle:

İş insanları
Serbest meslek sahipleri
Aile şirketi bulunan kişiler

için ciddi bir hukuki güvence oluşturur.

Evlilik sözleşmesi, eşlerin ekonomik ilişkilerini bilinçli şekilde düzenlemelerine imkân tanıyan önemli bir hukuki araçtır. Türk Medeni Kanunu, taraflara bu konuda geniş bir serbesti tanımış; ancak bu serbestiyi belirli sınırlar içinde tutmuştur.

Doğru hazırlanmış bir evlilik sözleşmesi, ileride ortaya çıkabilecek ciddi mal paylaşımı uyuşmazlıklarının önüne geçerken; hatalı veya eksik hazırlanmış bir sözleşme ise telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir.

2.Evlilik Sözleşmesi Yapmak Zorunlu Mudur?

Evlilik sözleşmesi yapmak Türk hukukunda zorunlu değildir. Eşler, evlenmeden önce ya da evlilik devam ederken herhangi bir mal rejimi sözleşmesi yapmasalar dahi, hukuki bir boşluk oluşmaz.

Bu durumda doğrudan Türk Medeni Kanunu devreye girer ve taraflar açısından yasal mal rejimi uygulanır.

Kanunun Otomatik Olarak Uyguladığı Sistem

Türk Medeni Kanunu’nun 202. maddesi uyarınca, eşler arasında aksi kararlaştırılmadıkça edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir.

Yani sistem şöyle işler:

Evlilik sözleşmesi yoksa → kanun devreye girer
Kanun devreye girince → edinilmiş mallara katılma uygulanır

Bu durum tamamen otomatik olup, tarafların ayrıca bir işlem yapmasına gerek yoktur.

3. Evlilik Sözleşmesinin Kapsamadığı Hususlar

Evlilik sözleşmesi, eşlere malvarlığı ilişkilerini düzenleme konusunda geniş bir serbestlik tanısa da, bu serbesti sınırsız değildir. Türk hukukunda bazı konular, kamu düzeni, kişilik hakları ve emredici hukuk kuralları gereği evlilik sözleşmesinin kapsamı dışında bırakılmıştır.

Dolayısıyla eşler, evlilik sözleşmesi yaparken her konuda düzenleme yapamaz; yalnızca kanunun izin verdiği çerçevede kalmak zorundadır.

A. Çocukların Velayeti

Eşler, evlilik sözleşmesi ile çocukların velayetinin kime ait olacağını önceden kararlaştıramaz.

Velayet konusu:

Çocuğun üstün yararı esas alınarak
Somut olayın şartlarına göre
Mahkeme tarafından belirlenir

Bu nedenle sözleşmeye yazılacak “çocuk annede/babada kalacaktır” şeklindeki hükümler hukuken geçersizdir.

B. Nafaka Hakkının Tamamen Ortadan Kaldırılması

Eşler, evlilik sözleşmesi ile nafaka hakkını tamamen ortadan kaldıramaz.

Yoksulluk nafakası
İştirak nafakası

gibi haklar, sosyal devlet ilkesi gereği korunmaktadır.

Taraflar bazı düzenlemeler yapabilse de, nafaka hakkını tamamen yok sayan hükümler geçersiz kabul edilir.

C. Kişisel Hak ve Yükümlülükler

Evlilik sözleşmesi, evliliğin “kişisel” yönünü düzenleyemez.

Örneğin eşlerin:

Sadakat yükümlülüğü
Birlikte yaşama yükümlülüğü
Karşılıklı saygı ve destek yükümlülüğü

gibi temel evlilik yükümlülükleri sözleşme ile değiştirilemez veya ortadan kaldırılamaz.

Bu alan, doğrudan Türk Medeni Kanunu tarafından düzenlenmiş olup, tarafların serbestisine bırakılmamıştır.

D. Boşanma Şartlarının Önceden Belirlenmesi

Eşler, evlilik sözleşmesi ile boşanma şartlarını önceden kararlaştıramaz.

“Şu davranış gerçekleşirse evlilik sona erer”
“Şu durumda boşanma kesinleşmiş sayılır”

gibi hükümler hukuken geçersizdir.

Boşanma ancak:

Kanunda belirtilen sebeplerin varlığı
Ve mahkeme kararı

ile mümkündür.

E. Hukuka ve Ahlaka Aykırı Hükümler

Evlilik sözleşmesine:

Hukuka aykırı
Ahlaka aykırı
Kişilik haklarını ihlal eden

hiçbir hüküm konulamaz.

Bu tür hükümler, sözleşmenin ilgili kısmının veya bazı durumlarda tamamının geçersiz sayılmasına yol açabilir.

F. Kamu Düzenine Aykırı Düzenlemeler

Kamu düzenini ilgilendiren konular, tarafların serbest iradesine bırakılmaz.

Bu nedenle:

Hukuki statüyü değiştiren
Kanunun emredici hükümlerini bertaraf eden

düzenlemeler evlilik sözleşmesi ile yapılamaz.

Evlilik sözleşmesi yalnızca malvarlığı ilişkilerini düzenler.
Evliliğin duygusal, kişisel ve aile yapısına ilişkin yönleri bu sözleşmenin dışında kalır.

Evlilik sözleşmesi, taraflara önemli bir düzenleme alanı sağlamakla birlikte, bu alanın sınırları kanun tarafından açıkça çizilmiştir. Bu sınırların aşılması halinde, sözleşmenin ilgili hükümleri geçersiz sayılabilir ve taraflar beklemedikleri hukuki sonuçlarla karşılaşabilir.

Bu nedenle evlilik sözleşmesi hazırlanırken, sadece neyin yazılabileceğinin değil, neyin yazılamayacağının da bilinmesi büyük önem taşır.

4. Evlilik Sözleşmesinde Düzenlenebilecek Hususlar

Evlilik sözleşmesi, eşlerin malvarlığı ilişkilerini kendi iradelerine göre düzenleyebilmelerine imkân tanıyan önemli bir hukuki araçtır. Türk Medeni Kanunu kapsamında taraflara bu konuda geniş bir serbesti tanınmıştır.

Ancak bu serbesti, yalnızca malvarlığına ilişkin konularla sınırlıdır. Bu çerçevede eşler, aşağıdaki hususları evlilik sözleşmesi ile düzenleyebilir.

A. Mal Rejiminin Seçilmesi

Eşler, evlilik sözleşmesi ile kanunda yer alan mal rejimlerinden birini seçebilir:

Edinilmiş mallara katılma rejimi (yasal rejim)
Mal ayrılığı rejimi
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi
Mal ortaklığı rejimi

Bu seçim, özellikle boşanma halinde yapılacak mal paylaşımının temelini oluşturur.

B. Malların Niteliğinin Belirlenmesi

Eşler, hangi malların:

Kişisel mal
Edinilmiş mal

sayılacağını belirleyebilir.

Bir eşin sahip olduğu işletmenin kişisel mal sayılacağı
Belirli yatırımların ortak kabul edileceği

sözleşme ile kararlaştırılabilir.

C. Gelir ve Kazançların Statüsü

Evlilik süresince elde edilen gelirlerin hukuki niteliği düzenlenebilir.

Maaşların ortak sayılıp sayılmayacağı
Ticari kazançların paylaşım şekli
Kira gelirlerinin statüsü

taraflarca belirlenebilir.

D. Borçların Sorumluluğu

Eşler, borçlardan kimin sorumlu olacağını sözleşme ile düzenleyebilir.

Ticari borçların sadece ilgili eşe ait olması
Kredi borçlarının paylaşım şekli

önceden belirlenebilir.

Bu düzenleme, özellikle riskli ticari faaliyetlerde büyük önem taşır.

E. Yatırımlar ve Şirket Hisseleri

Eşler, şirket ortaklıkları ve yatırımlara ilişkin özel düzenlemeler yapabilir.

Şirket hisselerinin kişisel mal sayılması
Ortak yatırımların paylaşım oranları
İşletmenin değer artışına ilişkin haklar

sözleşme ile açıkça belirlenebilir.

F. Mal Rejiminin Tasfiyesine İlişkin Esaslar

Evlilik sona erdiğinde (boşanma veya ölüm), mal paylaşımının nasıl yapılacağına ilişkin esaslar düzenlenebilir.

Bu kapsamda:

Paylaşım oranları
Değerleme yöntemleri
Belirli malların kime bırakılacağı

önceden kararlaştırılabilir.

Evlilik sözleşmesi ile yapılan bu düzenlemeler:

Hukuka uygun olmalı
Açık ve net olmalı
Noterde yapılmalı

Aksi halde sözleşme geçersiz sayılabilir veya uygulanamaz hale gelebilir.

Evlilik sözleşmesi, taraflara malvarlığı ilişkilerini kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirme imkânı sunar. Doğru şekilde hazırlanmış bir sözleşme, özellikle boşanma halinde ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkları büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Bu nedenle evlilik sözleşmesi, yalnızca bir formalite değil; ileriye dönük güçlü bir hukuki planlama aracıdır.

5. Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi) Hakkında Yargıtayın Görüşü

Evlilik sözleşmeleri (mal rejimi sözleşmeleri), uygulamada sıklıkla uyuşmazlığa konu olmakta ve bu uyuşmazlıklar Yargıtay içtihatları ile şekillenmektedir.

Yargıtay kararları, evlilik sözleşmesinin hem geçerlilik şartlarını hem de kapsam sınırlarını açık şekilde ortaya koymaktadır. Bu kararlar incelendiğinde, sözleşme özgürlüğünün belirli sınırlar içinde kaldığı ve özellikle malvarlığı dışındaki düzenlemelerin geçersiz sayıldığı görülmektedir.

A. Şekil Şartı: Noter Zorunluluğu

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre mal rejimi sözleşmeleri:

Noterde düzenleme şeklinde yapılmalı
veya noterde onaylanmalıdır

Aksi halde sözleşme geçersizdir.

Adi yazılı şekilde yapılan sözleşmeler, taraflar arasında imzalanmış olsa dahi hukuki sonuç doğurmaz.

B. Mal Rejimi Dışındaki Hükümlerin Geçersizliği

Yargıtay, birçok kararında mal rejimi sözleşmesinin kapsamını net şekilde sınırlandırmıştır.

Bu doğrultuda:

Velayet
Nafaka
Kişisel yükümlülükler

gibi konulara ilişkin düzenlemeler geçersiz kabul edilmektedir.

Sözleşmede yer alsa bile, bu hükümler “yok hükmünde” sayılır.

C. Nafaka Hakkından Önceden Feragat Geçerli Değildir

Yargıtay uygulamasına göre tarafların:

“Nafaka talep etmeyeceğim”
“Yoksulluk nafakası istemiyorum”

şeklindeki önceden yapılmış beyanları bağlayıcı değildir.

Mahkeme, boşanma anındaki koşullara göre nafaka hakkında karar verir.

D. Boşanma Şartı İçeren Hükümler Geçersizdir

Evlilik sözleşmesine:

“Şu durumda boşanma gerçekleşir”
“Taraflardan biri bunu yaparsa evlilik sona erer”

şeklinde hükümler konulması Yargıtay tarafından kabul edilmemektedir.

Boşanma ancak:

Kanunda düzenlenen sebeplerin varlığı
ve mahkeme kararı

ile mümkündür.

E. Sözleşmenin Amacının Denetlenmesi

Yargıtay, mal rejimi sözleşmelerini değerlendirirken sadece şekle değil, amacına da bakar.

Özellikle:

Mal kaçırma amacı
Alacaklılardan kaçınma
Diğer eşin hakkını zayıflatma

gibi durumlar söz konusuysa, sözleşme hakkın kötüye kullanılması kapsamında değerlendirilebilir.

Yargıtay kararları açıkça göstermektedir ki:

Evlilik sözleşmesi güçlü bir hukuki araçtır
Ancak kapsamı malvarlığı ile sınırlıdır
Şekil şartına uyulmaması halinde tamamen geçersizdir
Kanuna aykırı hükümler ise uygulanmaz

Uygulamada yapılan en büyük hata, evlilik sözleşmesini sınırsız bir düzenleme aracı olarak görmektir. Oysa Yargıtay içtihatları, bu sözleşmenin yalnızca mal rejimi çerçevesinde geçerli olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Bu nedenle evlilik sözleşmesi hazırlanırken yalnızca tarafların iradesi değil, aynı zamanda yargı uygulaması da dikkate alınmalı; sözleşme bu doğrultuda profesyonel şekilde hazırlanmalıdır. Evlilik sözleşmesi hazırlanırken yapılacak küçük bir hata, ileride ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle sürecin uzman desteğiyle yürütülmesi büyük önem taşır.

Evlilik sözleşmesi hazırlanması, mevcut sözleşmenizin incelenmesi veya mal rejimine ilişkin uyuşmazlıklar hakkında hukuki destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

BLOG

İZMİR AVUKAT